Lex Szarlatan: co się zmienia i co zrobić ze swoją komunikacją

Co zostało uchwalone i od kiedy obowiązuje

Nowelizacja ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w mediach nazywana Lex Szarlatan, została uchwalona przez Sejm 3 lipca 2026. Senat wniósł poprawki, Sejm przyjął je 31 lipca i tego samego dnia ustawa trafiła do Prezydenta. Zmiany dotykają treści, które w większości firm powstawały latami: opisów produktów, artykułów blogowych, opinii klientów, postów i reklam.

Kierunek widać w uzasadnieniu i w komentarzach do ustawy. Państwo dostaje narzędzie do szybkiego reagowania na komunikaty, które odciągają ludzi od leczenia albo obiecują efekty zdrowotne bez podstaw. Wracają w nich te same przykłady: terapie kwantowe, odczyt z pola morficznego, usuwanie pasożytów energią, diagnostyka z tęczówki oka. Osobno wymieniane jest oferowanie suplementów jako alternatywy dla leczenia farmakologicznego i to ten punkt dotyka najszerszej grupy firm.

Kogo to dotyczy, czyli szerzej niż wygląda na pierwszy rzut oka

Pierwsza reakcja rynku brzmi zwykle tak: przepis o bioenergoterapeutach, mnie nie dotyczy. Warto to sprawdzić na spokojnie, bo o zakresie decyduje treść komunikatu, a nie szyld działalności.

Ustawa mówi o zbiorowych prawach pacjenta i o praktykach wprowadzających w błąd co do zdrowia. Jeśli Twoja komunikacja używa języka choroby, diagnozy albo leczenia, wchodzisz w to pole, choćbyś formalnie prowadził sklep, a nie gabinet. W praktyce pytanie brzmi prościej: czy ktoś czytający Twoją stronę może uznać, że opisany produkt lub usługa zastąpi wizytę u lekarza.

• Gabinety i praktyki medycyny niekonwencjonalnej, w tym te działające przy placówkach medycznych.
• Dietetycy i poradnie żywieniowe, zwłaszcza przy pracy z chorobami przewlekłymi.
• Trenerzy personalni i studia treningowe, jeśli w ofercie pojawiają się hormony, metabolizm albo nazwy chorób.
• Sklepy z suplementami i e-commerce zdrowotny, łącznie z opisami kategorii i artykułami wspierającymi sprzedaż.
• Producenci i marki suplementów, razem z ich reklamami w Meta i Google.
• Twórcy kursów online, e-booków i webinarów o zdrowiu.
• Osoby prowadzące konta w mediach społecznościowych, na których treść edukacyjna przechodzi w sprzedaż.

Do tego dochodzi rzecz, którą łatwo przeoczyć: treści cudzego autorstwa opublikowane u Ciebie. Opinia klienta z nazwą choroby, opis od dostawcy w karcie produktu, cytat z wywiadu, tekst afilianta. Z punktu widzenia czytelnika to wszystko jest Twoim komunikatem, więc przegląd powinien je objąć.

Jeśli po tej liście nadal nie wiesz, czy jesteś w zakresie, to pytanie do prawnika, a nie do artykułu w internecie. Ten tekst pomaga uporządkować komunikację i nie zastępuje opinii prawnej.

Co dostaje Rzecznik Praw Pacjenta

Najbardziej praktyczna zmiana dotyczy tempa działania. Rzecznik nie musi już czekać z reakcją do końca postępowania.

• Publiczne ostrzeżenia: informacja o podmiocie i jego praktyce może zostać podana do wiadomości publicznej.
• Decyzje tymczasowe: nakaz zaprzestania praktyki może zapaść przed zakończeniem postępowania i podlega natychmiastowemu wykonaniu.
• Sankcja przy zamknięciu działalności tuż przed decyzją, czyli likwidacja podmiotu przestaje być drogą ucieczki.

Kara za naruszenie zbiorowych praw pacjenta sięga 1 000 000 zł. Osobno przewidziano karę do 100 000 zł za brak współpracy z Rzecznikiem, czyli za ignorowanie wezwań i nieprzekazywanie dokumentów. Ta druga kwota bywa pomijana w komentarzach, a dotyczy zachowania, które w małej firmie zdarza się przez zwykłe przeoczenie poczty.

Pięć reżimów patrzy na ten sam tekst

Lex Szarlatan niczego nie zastępuje. Dokłada się do zestawu, w którym ten sam akapit na stronie produktu może być oceniany przez kilka organów naraz, każdy według własnych kryteriów.

Wniosek praktyczny: poprawka zrobiona pod jeden reżim potrafi naruszyć inny. Zdanie „wspomaga odporność” brzmi ostrożniej niż „chroni przed grypą”, a i tak jest oświadczeniem zdrowotnym, więc wymaga sprawdzenia w wykazie z rozporządzenia 432/2012. Przegląd komunikacji ma sens tylko wtedy, gdy patrzy na wszystkie reżimy jednocześnie.

Wyrok TSUE C-386/23 i zioła w statusie „on hold”

To fragment, który najczęściej umyka. 30 kwietnia 2025 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-386/23 (Novel Nutriology). Trybunał orzekł, że stosowanie oświadczeń zdrowotnych dla substancji botanicznych, które nie zostały zatwierdzone i nie znajdują się w wykazach, jest niezgodne z rozporządzeniem 1924/2006.

Żeby zobaczyć wagę tego zdania, trzeba cofnąć się do praktyki rynku. Przez lata branża opierała komunikację o ziołach na przepisach przejściowych. Oświadczenia dla roślin zgłoszono i utknęły w statusie „on hold”, czyli zawieszonym, a firmy używały ich, powołując się właśnie na okres przejściowy. Melisa, mięta, żeń-szeń czy ashwagandha dostawały opisy w rodzaju „wspomaga odporność” albo „korzystnie wpływa na trawienie”. Tak wygląda dziś większość kart produktów ziołowych w polskich sklepach.

Po wyroku ta praktyka jest prawnie ryzykowna. Nie znaczy to, że o ziołach nie wolno pisać. Opis botaniczny, pochodzenie, tradycja stosowania, forma ekstraktu i zawartość składników zostają. Ryzyko pojawia się w momencie, w którym do opisu doklejasz efekt zdrowotny.

Część doradców wciąż pracuje na wiedzy sprzed wyroku i powtarza, że zioła „on hold” są bezpieczne, dopóki procedura się nie zakończy. Zapytaj o C-386/23 każdego, kto Ci to powie.

Ryzykowne sformułowania i bezpieczniejsze zamienniki

Poniższe zestawienia pochodzą z przewodnika compliance, na którym opieramy część reguł w Audytorze. Zasada nadrzędna jest jedna: jeśli w wypowiedzi pada nazwa konkretnej jednostki chorobowej w kontekście sprzedaży suplementu, to prawie zawsze naruszenie. Suplement diety jest żywnością.

Słownictwo medyczne

Obietnice, autorytety i szara strefa

Osobną warstwą są reklamy. Meta i Google oceniają nie tylko słowa. Zdjęcia „przed i po”, zbliżenia na fragment ciała, pytania w rodzaju „Cierpisz na wzdęcia?” potrafią zablokować konto reklamowe niezależnie od tego, co mówi polskie prawo. Bezpieczniejszy wariant opisuje sytuację: „Czujesz dyskomfort po posiłkach?”. Podobnie działają symbole medyczne w kreacjach, na przykład stetoskop, krzyż apteczny czy fartuch lekarski.

Informacje obowiązkowe, czyli naruszenie przez brak

Większość przeglądów szuka złych słów. Druga połowa ryzyka siedzi w tym, czego na stronie nie ma. Obowiązkowe informacje przy suplementach diety są elementem, którego brak sam w sobie stanowi problem, nawet gdy reszta tekstu jest napisana wzorowo.

W krótkich formatach dopuszczalna jest wersja skrócona: „Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety i zdrowego trybu życia”. Druga grupa informacji to przeciwwskazania na stronie produktowej i etykiecie: brak dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących, nadwrażliwość na składniki, konsultacja z lekarzem przy chorobach przewlekłych i przyjmowaniu leków, zakaz przekraczania zalecanej porcji.

Checklista na najbliższe tygodnie

1. Zrób spis miejsc, w których mówisz o zdrowiu. Strona główna, karty produktów, opisy kategorii, blog, FAQ, wizytówka w Google, maile automatyczne, teksty reklam, przypięte posty. Bez tej listy przegląd zawsze coś pominie.
2. Wyszukaj w całym serwisie nazwy chorób, jedną frazę naraz: SIBO, kandydoza, Hashimoto, borelioza, cukrzyca, grypa, trądzik, depresja. Każde trafienie w kontekście sprzedaży wymaga decyzji.
3. Wyszukaj czasowniki lecznicze: leczy, wyleczy, kuracja, terapia, zwalcza, zapobiega, likwiduje, usuwa. To najszybszy przegląd o największym zwrocie.
4. Przejrzyj opisy roślinne pod kątem wyroku C-386/23. Zacznij od kurkumy, ashwagandhy, echinacei, ostropestu i żeń-szenia.
5. Sprawdź opinie klientów i teksty od dostawców. Opinia z nazwą choroby waży tyle samo, co Twoje własne zdanie.
6. Uzupełnij brakujące informacje obowiązkowe według tabeli kanałów powyżej. To najtańsza poprawka na tej liście.
7. Przejrzyj kreacje reklamowe: „przed i po”, zbliżenia na ciało, pytania o objawy, symbole medyczne. Bibliotekę reklam Meta otworzysz samodzielnie, jest publiczna.
8. Zapisuj, co zmieniłeś i kiedy: data, poprzednia wersja tekstu, powód zmiany. Jeśli przyjdzie pytanie od organu, dokumentacja własnych działań jest najlepszym materiałem, jaki możesz mieć.
9. Ustal, kto zatwierdza treści przed publikacją. Jedna osoba i jedna lista kontrolna wystarczą, żeby nie wracać do tego problemu za pół roku.
10. Wyznacz termin kolejnego przeglądu na jesień. Praktyka stosowania przepisów zacznie się kształtować dopiero po ich wejściu w życie i będzie co skorygować.

Od czego zacząć dzisiaj

Jeśli masz godzinę, zrób punkty 2, 3 i 6 z checklisty. W małym serwisie wyłapuje to zwykle większość najcięższych trafień. Przy sklepie z kilkuset produktami ręczny przegląd przestaje mieć sens, więc lepiej puścić skan automatyczny, a czas człowieka zostawić na sprawy niejednoznaczne.

Darmowy skaner Audytora pobiera treść podanej strony i pokazuje, ile i jakich ryzyk znalazł. Wynik jest wskaźnikiem ryzyka komunikacji i tak należy go czytać.

Częste pytania