Adaptogeny i grzyby witalne: co wolno napisać po wyroku TSUE C-386/23

Werdykt: najważniejsza zmiana już się wydarzyła

Ashwagandha, różeniec, żeń-szeń, reishi, chaga, soplówka i cordyceps są sprzedawane jako suplementy diety albo jako żywność, więc rdzeń nowelizacji nazywanej Lex Szarlatan, czyli art. 67zj ust. 1 pkt 2 o praktykach pseudomedycznych, sięga tu rzadko. Tamten przepis mówi o oferowaniu metody leczniczej, a nie o sprzedaży kapsułki. Ważniejsze dla tej kategorii wydarzenie ma już datę: 30 kwietnia 2025.

• Rozporządzenia 1924/2006 i 432/2012 o oświadczeniach zdrowotnych, po wyroku TSUE C-386/23. Nadzór po stronie GIS. To jest główny reżim tej półki i to on zabrał jej dotychczasowe copy.
• Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Organ: UOKiK. Kara do 10 procent obrotu, a przedmiotem oceny jest wprowadzanie w błąd co do właściwości produktu.
• Ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia razem z wymaganiami znakowania oraz obowiązkową informacją przy suplementach diety.
• Prawo farmaceutyczne. Organ: GIF. Wchodzi, gdy ekstrakt jest prezentowany jak lek: dawka terapeutyczna, protokół, standard apteczny.
• Polityki reklamowe platform, najczęściej uruchamiane przy hasłach o stresie, lęku i śnie.
• Lex Szarlatan, głównie art. 67zn przy treściach obiecujących leczenie. Organ: Rzecznik Praw Pacjenta.

Co orzekł Trybunał i dlaczego to uderza akurat tutaj

30 kwietnia 2025 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-386/23 (Novel Nutriology). Orzekł, że stosowanie oświadczeń zdrowotnych dla substancji botanicznych, które nie zostały zatwierdzone i nie ma ich w wykazach, jest niezgodne z rozporządzeniem 1924/2006. Brzmi technicznie, a w praktyce dotyczy prawie każdego zdania, jakie ta branża napisała o swoich produktach przez ostatnią dekadę.

Żeby zobaczyć skalę, warto porównać dwie liczby. Autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych, czyli zdań o zdrowiu, których wolno użyć w urzędowym polskim brzmieniu, jest 269 i dotyczą one głównie witamin, składników mineralnych i kilku dobrze zbadanych substancji. Lista zawieszonych sformułowań botanicznych prowadzona przez EFSA liczy około półtora tysiąca pozycji i nie ruszyła się od 2021 roku. Cała nadzieja tej kategorii leżała w tej drugiej liczbie.

Przez lata branża czytała status „on hold” jako tymczasowe zawieszenie oceny, w trakcie którego wolno używać sformułowania złożonego we wniosku. Po wyroku ta interpretacja nie ma oparcia. Substancja, która nie została zatwierdzona i nie znalazła się w wykazie, jest niezatwierdzona, niezależnie od tego, na jakim etapie utknął jej wniosek. Dla ashwagandhy, żeń-szenia, różeńca i melisy oznacza to ten sam skutek co dla surowca, o którym nikt nigdy nie składał wniosku.

Słowo adaptogen jest problemem samo w sobie

Adaptogen nie jest kategorią prawną ani kategorią żywnościową. Jest terminem, który niesie ze sobą opis działania: substancja pomagająca organizmowi przystosować się do stresu i wrócić do równowagi. Użycie tego słowa w opisie produktu przenosi więc do przekazu twierdzenie o wpływie na funkcje organizmu, nawet jeśli obok nie ma żadnego zdania o kortyzolu.

To samo dotyczy określeń „grzyby witalne”, „grzyby funkcjonalne”, „działanie adaptogenne” i „wsparcie osi stresu”. Każde z nich opisuje efekt fizjologiczny bez podstawy w wykazie autoryzowanym. Czy w konkretnym układzie graficznym i tekstowym zostanie to zakwalifikowane jako oświadczenie zdrowotne, zależy od całości przekazu, więc ostateczną ocenę zostaw prawnikowi. Traktuj jednak te wyrazy jako obciążone, a nie jako neutralną nazwę kategorii.

W praktyce sklepy rozwiązują to dwoma sposobami. Pierwszy: nazwa kategorii oparta na surowcu, na przykład „ekstrakty roślinne” i „ekstrakty z grzybów”, zamiast „adaptogeny”. Drugi: zostawienie słowa w nazwie kategorii jako określenia potocznego, przy jednoczesnym usunięciu wszystkich zdań o działaniu z kart produktu i z opisu kategorii. Drugi sposób jest wygodniejszy dla ruchu z wyszukiwarki i trudniejszy do obronienia, więc decyzję podejmij świadomie i zapisz jej uzasadnienie.

Grzyby: warstwa, o której się zapomina

Przy grzybach do reżimu oświadczeń dochodzi pytanie o sam składnik. Ekstrakty grzybowe bywają oceniane pod kątem tego, czy w Unii spożywano je w znaczącym stopniu przed określoną datą, bo od tego zależy, czy wymagają odrębnej procedury dopuszczenia. Nie podajemy tu numerów aktów ani progów, bo nie mieszczą się w naszym zweryfikowanym zestawie faktów. Status swojego konkretnego surowca, w tej postaci i z tego gatunku, potwierdź z prawnikiem przed wprowadzeniem produktu.

Druga warstwa jest czysto produktowa i ma bezpośrednie przełożenie na to, czy opis wprowadza w błąd. Ekstrakt z owocnika i biomasa grzybni hodowanej na ziarnie to dwa różne surowce o innej zawartości beta-glukanów, a klient tej różnicy nie widzi. Opis, który sugeruje ekstrakt z owocnika, gdy w kapsułce jest zmielona grzybnia z podłożem, jest wprowadzeniem w błąd co do cech produktu, niezależnie od jakiegokolwiek zdania o zdrowiu.

Co zostaje, kiedy zdanie o kortyzolu wypada

Usunięcie zdań o działaniu nie zostawia pustej karty produktu, tylko wymusza opis, którego ta kategoria i tak potrzebuje, bo klient adaptogenów porównuje produkty po parametrach. Sklepy, które przeszły tę zmianę, zwykle zyskują na kartach porównawczych i tracą na nagłówkach reklam.

• Nazwa łacińska surowca i gatunek, na przykład Withania somnifera albo Hericium erinaceus.
• Część rośliny lub grzyba użyta w produkcie: korzeń, owocnik, grzybnia.
• Metoda ekstrakcji i stosunek wyciągu do surowca, na przykład 10 do 1.
• Standaryzacja z liczbą: procent witanolidów, procent beta-glukanów, oznaczona zawartość w porcji dziennej.
• Porcja dzienna w miligramach i liczba porcji w opakowaniu.
• Pochodzenie surowca, kraj uprawy lub hodowli, certyfikaty jakościowe.
• Wyniki badań czystości: metale ciężkie, pozostałości pestycydów, mikrobiologia, numer partii i data.
• Postać, wielkość kapsułki, obecność substancji pomocniczych, informacja dla wegan.
• Przeciwwskazania i informacja, dla kogo produkt nie jest przeznaczony.
• Obowiązkowa informacja o suplemencie diety w karcie produktu i w reklamie.

Ryzykowne sformułowania i bezpieczniejsze wersje

Zestawienie obejmuje miejsca, w których ta półka pisze najwięcej: kartę produktu, nazwę produktu, opis kategorii, nagłówek reklamy, karuzelę na Instagramie i newsletter.

Gdzie w tej kategorii dotyka Lex Szarlatan

Nowelizacja wchodzi tu przede wszystkim przez art. 67zn ust. 1, czyli dezinformację medyczną: publiczne rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o metodzie niezgodnej z aktualną wiedzą medyczną i zagrażającej zdrowiu albo informacji o szkodliwości metody z tą wiedzą zgodnej. Ta półka ma dwa typowe wejścia w ten przepis. Pierwsze to treści o grzybach w chorobie nowotworowej. Drugie to treści o adaptogenach jako zamienniku leczenia psychiatrycznego, zwykle połączone ze zdaniem o szkodliwości leków przeciwdepresyjnych.

Ten tor niesie jawny rejestr podmiotów dezinformujących z nazwą domeny (art. 67zn ust. 2 do 5) oraz przekierowanie ruchu z domeny przez operatora w ciągu 7 dni od wniosku Rzecznika Praw Pacjenta (art. 67zn ust. 10). Nie wymaga przy tym, żebyś cokolwiek sprzedał, bo warunkiem jest publiczne rozpowszechnianie treści. Obejmuje więc bloga, rolki, podcast i wypowiedzi właściciela marki na własnym profilu.

Art. 67zj ust. 1 pkt 2 dotknie tej kategorii wtedy, gdy do produktu dokładana jest metoda: odpłatna konsultacja z doborem zestawu pod chorobę, protokół stosowania rozpisany dla pacjenta albo „diagnoza” niedoborów przed sprzedażą. Sam sklep sprzedający kapsułki w tym przepisie się nie mieści.

Na jakim etapie jest ustawa i kto co może

Sejm uchwalił nowelizację 3 lipca 2026 (232 głosy za, 34 przeciw, 162 wstrzymujące się). Poprawki Senatu przyjęto 31 lipca i tego samego dnia tekst trafił do Prezydenta, który ma na podpis 21 dni. Przepisy wejdą w życie po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, więc realnie pod koniec 2026 roku. Sztywnej daty dziennej nikt dziś nie poda, bo aktu jeszcze nie opublikowano. Reżim oświadczeń zdrowotnych, w którym leży główne ryzyko tej kategorii, działa natomiast od dawna, a wyrok C-386/23 zapadł ponad rok temu.

Checklista dla marki adaptogenowej

1. Wypisz wszystkie surowce z katalogu i przy każdym sprawdź, czy w wykazie autoryzowanym istnieje dla niego zdanie. Dla surowców botanicznych i grzybowych odpowiedź zwykle brzmi nie, więc zdanie o działaniu wypada.
2. Przeszukaj serwis po słowach: kortyzol, stres, lęk, sen, odporność, równowaga, energia, regeneracja, koncentracja, hormony. To najszybszy przebieg w tej kategorii.
3. Wykreśl z materiałów argument o statusie on hold. Po wyroku C-386/23 nie jest już podstawą, na którą można się powołać wobec organu.
4. Sprawdź nazwy produktów i linii. Nazwa typu „Anti-Stress Formula” jest komunikatem o działaniu, a jej zmiana wymaga czasu i przekierowań, więc zaplanuj ją wcześnie.
5. Zweryfikuj zgodność opisu z faktycznym surowcem: owocnik czy grzybnia, ekstrakt czy proszek, deklarowana standaryzacja czy jej brak. Rozbieżność jest wprowadzeniem w błąd nawet bez zdania o zdrowiu.
6. Potwierdź z prawnikiem status regulacyjny każdego ekstraktu grzybowego w Twojej ofercie, osobno dla gatunku i dla postaci surowca.
7. Przy każdym cytowanym badaniu sprawdź, czy dotyczy tej samej formy, dawki i standaryzacji co Twój produkt. Jeśli nie, usuń odwołanie zamiast je łagodzić.
8. Przejrzyj treści porównujące produkt z lekami psychiatrycznymi i z leczeniem onkologicznym. To jedyne miejsce w tej kategorii, gdzie realnie grozi rejestr i przekierowanie domeny.
9. Sprawdź, czy obowiązkowa informacja o suplemencie diety jest w karcie produktu, w reklamie, w mailingu i w krótkich materiałach wideo.
10. Zapisuj zmiany: data, poprzednia wersja zdania, powód poprawki. Przy pytaniu od organu własna dokumentacja jest najmocniejszym materiałem, jaki masz.

Od czego zacząć

Jeśli masz dziś godzinę, zrób punkt 2 na całym sklepie i punkt 1 na pięciu produktach o największej sprzedaży. W typowej marce z tej półki poprawka polega na zamianie jednego akapitu marketingowego na sześć wierszy specyfikacji, a to zajmuje kilkanaście minut na produkt. Osobnym, trudniejszym tematem są nazwy produktów i struktura kategorii, więc potraktuj je jako oddzielny projekt z przekierowaniami 301.

Możesz też zacząć od sprawdzenia, ile tego w ogóle jest. Darmowy skaner Audytora pobiera treść podanego adresu i pokazuje listę trafień z podziałem na wagę ryzyka, bez rejestracji. Pokazuje ryzyko w komunikacji i nie wydaje ocen prawnych.

Ten artykuł opisuje ryzyko komunikacji marketingowej i nie jest poradą prawną. Dopuszczalność konkretnego oświadczenia, status regulacyjny Twoich ekstraktów oraz granicę prezentowania suplementu jak leku potwierdź z prawnikiem przed publikacją.

Częste pytania