Zielarz i fitoterapeuta: co wolno powiedzieć klientowi

Werdykt: dotyczy, ale przez konsultację, nie przez zioło

Nowelizacja nazywana Lex Szarlatan nie zawiera listy zakazanych roślin ani listy zakazanych metod. Nie ma w niej słowa fitoterapia i nie ma zdania, że nie wolno sprzedawać mieszanki. Regulowany jest sposób oferowania usługi, czyli przekonanie, jakie budujesz u klienta opisem na stronie, nazwą pozycji w cenniku i tym, co mówisz przy stoliku.

Art. 67zj ust. 1 pkt 2 opisuje oferowanie lub stosowanie metody diagnostycznej albo leczniczej, która nie jest świadczeniem zdrowotnym, przy wprowadzeniu w błąd, że taką właściwość ma. Konsultacja zielarska bywa dokładnie taką metodą wtedy, gdy jest sprzedawana jako ustalenie przyczyny dolegliwości i dobranie kuracji. Ta sama rozmowa opisana jako dobór ziół do preferencji i stylu życia leży w innym miejscu.

Przepis ma dwa ograniczniki. Pierwszy: działanie musi zmierzać do korzyści majątkowej lub osobistej, co przy płatnej konsultacji jest spełnione. Drugi zawęża zakres do czterech obszarów: małoletnich, chorób onkologicznych, ciężkich nieuleczalnych chorób oraz zaburzeń psychicznych. Mieszanka dla dorosłego, opisana bez nazw chorób z tego katalogu, leży poza tym punktem. Mieszanka „dla dziecka na odporność” albo „wspierająca w chorobie nowotworowej” nie.

Na tor art. 67zn w tej branży wchodzi się przez zdania o medycynie, nie przez zdania o ziołach. „Antybiotyk niszczy organizm, zioła go odbudowują”, „chemia w tabletce zabija wątrobę”, „lekarze nie znają się na przyczynach”. Art. 67zn ust. 1 obejmuje między innymi rozpowszechnianie informacji o szkodliwości metody zgodnej z aktualną wiedzą medyczną. Nie ma tu warunku odpłatności. Wystarczy publikacja.

Konsultacja: gdzie kończy się dobór, a zaczyna rozpoznanie

To jest granica, wokół której da się przebudować całą komunikację gabinetu. Rozmowa o dolegliwościach, o diecie i o trybie życia, zakończona propozycją mieszanki, jest usługą doradczą. Ustalenie, na co klient choruje, i dobranie kuracji do tej choroby jest czynnością, którą odbiorca odczyta jako lekarską. Między jednym a drugim mieści się większość tego, co dzieje się w gabinetach zielarskich.

• Nazwa usługi w cenniku. „Wywiad zdrowotny” i „diagnoza zielarska” ustawiają oczekiwanie medyczne. „Konsultacja zielarska” albo „dobór mieszanki” opisują to samo bez tej sugestii.
• Formularz przed wizytą. Rubryki „rozpoznanie”, „przyjmowane leki”, „wyniki badań” zamieniają rozmowę w wywiad kliniczny. Sama informacja o lekach jest potrzebna ze względu na interakcje, więc zostaw ją i nazwij po imieniu: „leki, które przyjmujesz, sprawdzamy pod kątem interakcji z ziołami”.
• Dokument wydawany po konsultacji. „Karta pacjenta” i „zalecenia” to słowa z gabinetu lekarskiego. „Notatka z konsultacji” i „propozycja mieszanki” mówią to samo.
• Słowo „pacjent”. Klient buduje z niego obraz tego, co dostał, szybciej niż z regulaminu w stopce.
• Zdanie na koniec rozmowy. „To wygląda na niedoczynność, zaczniemy od tego” jest twierdzeniem o stanie zdrowia, nawet jeżeli nigdzie nie pada słowo diagnoza.

Warto tu dodać coś, co działa na twoją korzyść. Zapisana informacja, że konsultacja nie zastępuje wizyty u lekarza, i notatka o odesłaniu klienta do lekarza przy objawach wymagających diagnostyki, są najprostszym dowodem, że nikogo nie odwodzisz od leczenia. To materiał, który powstaje przed sporem, a nie w jego trakcie.

Nazwa mieszanki jest oświadczeniem zdrowotnym

„Mieszanka na tarczycę”, „ziółka na nadciśnienie”, „herbatka na wątrobę”. Nazwa handlowa produktu spożywczego, która sugeruje związek ze zdrowiem, jest oświadczeniem zdrowotnym w rozumieniu rozporządzenia 1924/2006. Nie ma znaczenia, że to skrót myślowy i że nikt tego nie traktuje dosłownie. Wolno użyć tylko oświadczenia z wykazu z rozporządzenia 432/2012, i tylko w urzędowym polskim brzmieniu.

Do 2025 roku część branży opierała się na przepisach przejściowych dla substancji botanicznych „on hold”. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 30 kwietnia 2025 w sprawie C-386/23 przesądził, że stosowanie oświadczeń zdrowotnych dla botanicals, które nie zostały zatwierdzone i nie są w wykazach, jest niezgodne z rozporządzeniem 1924/2006. Uderza to dokładnie w tę grupę: melisa, żeń-szeń, ashwagandha, mięta.

Praktyczny wniosek jest prosty i niewygodny. Jeżeli opis mieszanki mówi, co ona robi w organizmie, potrzebujesz podstawy w wykazie. Jeżeli podstawy nie ma, opis musi zejść do poziomu składu, proporcji i sposobu przygotowania. Nazwa numeryczna albo opisowa („Mieszanka nr 4”, „Mieszanka z melisą i rumiankiem”) rozwiązuje problem nazwy w kilkanaście minut pracy.

Drugi próg dotyczy Prawa farmaceutycznego. Produkt prezentowany jako mający właściwości leczenia lub zapobiegania chorobie może zostać potraktowany jak produkt leczniczy, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Postać zbliżona do leku, schemat dawkowania przypisany do jednostki chorobowej i wskazania wypisane jak w ulotce to trzy sygnały, które ten próg zbliżają. Ostateczną kwalifikację konkretnego produktu potwierdza prawnik.

Ryzykowne sformułowania i bezpieczniejsze wersje

Zestawienie obejmuje materiały, które w tej branży powstają najczęściej: cennik konsultacji, etykietę mieszanki, opis na stronie, notatkę wydawaną klientowi i podpis pod postem. Kolumna z prawej wskazuje kierunek przepisania, a nie gotowy tekst do skopiowania.

Co obowiązuje już dziś, a co dopiero wejdzie

Sporo ryzyk, o których czytasz przy okazji Lex Szarlatan, dotyczy zielarstwa od lat. Rozdzielenie reżimów pomaga ustalić, co poprawić natychmiast, a co można zaplanować.

Sejm uchwalił nowelizację 3 lipca 2026, poprawki Senatu przyjął 31 lipca i tego samego dnia tekst trafił do Prezydenta, który ma na podpis 21 dni. Daty dziennej wejścia w życie nikt dziś nie poda, bo aktu nie ma jeszcze w Dzienniku Ustaw. Realnie chodzi o koniec 2026 roku.

Przegląd gabinetu: osiem kroków

1. Wypisz miejsca, w których opisujesz konsultację i mieszanki: strona, cennik, etykiety, wizytówka Google, sklep internetowy, przypięte posty, bio, szablony maili i teksty reklam.
2. Przejrzyj nazwy wszystkich mieszanek. Każdą, która zawiera nazwę narządu, choroby albo objawu, przenieś na nazwę opisową lub numeryczną. To najszybsza pojedyncza poprawka w tej branży.
3. Sprawdź, czy przy którymkolwiek składniku podajesz działanie. Jeżeli tak, zweryfikuj je wobec wykazu z rozporządzenia 432/2012 i użyj urzędowego polskiego brzmienia. Dla ziół przyjmij, że status „on hold” nie jest już podstawą.
4. Zamień w cenniku i w dokumentach słownictwo medyczne: „pacjent” na „klient”, „wywiad zdrowotny” na „konsultacja”, „zalecenia” na „propozycja mieszanki”.
5. Wytnij porównania do leków oraz zdania o szkodliwości leczenia farmakologicznego. To osobna kategoria ryzyka na torze art. 67zn i przypis pod tekstem jej nie złagodzi.
6. Sprawdź osobno wszystko, co dotyczy dzieci, ciąży, chorób onkologicznych i chorób przewlekłych o ciężkim przebiegu. Te pozycje przejrzyj w pierwszej kolejności.
7. Dopisz do formularza i do notatki z konsultacji zdanie o tym, że konsultacja nie zastępuje wizyty u lekarza, oraz rubrykę na leki przyjmowane przez klienta (interakcje).
8. Zapisz w rejestrze zmian, co i kiedy poprawiłeś (data, poprzednie brzmienie, nowe brzmienie, powód), i odłóż w kalendarzu dzień na powtórkę po publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw.

Od czego zacząć

Jeżeli masz dziś godzinę, zrób krok 2. Nazwy mieszanek są jednocześnie najbardziej widocznym i najłatwiejszym do naprawienia elementem oferty, a każda z nich powtarza się na etykiecie, w sklepie i w cenniku, więc jedna zmiana zdejmuje ryzyko z kilku miejsc naraz.

Możesz też zacząć od sprawdzenia, ile tego w ogóle jest. Darmowy skaner Audytora pobiera treść podanego adresu i pokazuje listę trafień z podziałem na wagę ryzyka, bez rejestracji. Pokazuje ryzyko w komunikacji i nie wydaje ocen prawnych.

Ten artykuł opisuje ryzyko komunikacji marketingowej i nie jest poradą prawną. Nie ocenia też samych metod ani surowców, bo przedmiotem nowych przepisów jest sposób ich oferowania. Kwalifikacja konkretnego produktu jako żywności albo produktu leczniczego oraz wymagania wobec Twojej formy działalności to sprawy dla prawnika.

Częste pytania